Huejutla, Hgo.- De manera virtual fue presentado “la Pájara Negra” un cuento ganador del Primer Lugar en el Certamen Interestatal de Cuentos en el 2006, cuyo autor es el profesor Mario Villegas Cortázar; mismo que en su momento recibió la respectiva premiación realizado en Atlacomulco, en el Estado de México.
La presentación de “la Pájara Negra” se realizó a las 17:00 horas, cinco de la tarde del domingo 21 de febrero Podcasts Narración del Cuento “Yayauik Siuatototl” (la Pájara Negra) en la Lengua Náhuatl del profesor Mario Villegas Cortázar, transmisión realizado por Facebook Live.
A continuación les presentamos a:
LA PÁJARA NEGRA
Esta era una pájara negra que habitaba en un hermoso bosque, la cual había hecho su nido con mucha dedicación en la parte más alta de un árbol.
Esta pájara negra cantaba todos los días, por las mañanas, a medio día y por las tardes, ya que era muy feliz. Y no era para menos, la felicidad que externaba, era porque habían recién nacido sus polluelos, que al terminar de cantar, iba no muy lejos en busca de comida: gusanitos, maripositas, frutas y todo alimento que encontrara para sus hijitos.
Esta pájara negra también era alegre, porque se daba cuenta que sus compañeros pájaros del lugar la miraban bien, la querían y la respetaban; pero la alegría de ésta se interrumpió, porque un día y por ese mismo bosque llegó una pájara joven y muy hermosa, de bello plumaje y de hermoso canto, que al darse cuenta tener estos atributos, no dudo ser vanidosa, es por ello; que se burlaba de la pájara negra por estar cubierta de plumaje como el color de la noche; por esa razón la pájara negra se sintió muy lastimada.
Habían pasado varios días, cuando en un bonito atardecer, la pájara negra estaba parada cerca de su nido, mirando hacia el infinito. Estaba contemplando un hermoso arco iris que había aparecido en el cielo, y se dijo: “Si pudiera alcanzar ese arco iris y volar por toda la curvatura, es probable que cambie el color de mi plumaje, y fuera también muy bonita como la pájara joven que ha venido a lastimarme “.
No lo pensó más, en esos momentos dejó volado, y se fue, se fue y se fue, queriendo alcanzar el arco iris, pero no lo logró, porque cuando el sol se ocultó, el cielo también comenzó a oscurecer, y el fenómeno natural ya no dejo ver sus bellos colores.
Pobre pájara negra, ya no pudo regresar a su nido esa noche, porque se extravió; y pobre también, porque no pudo cambiar el color de su plumaje; solo logró abandonar a sus hijitos.
Pero al otro día, ya junto a su nido y aunque cansada se puso a cantar. Y cantaba con mucha alegría, al ver que estaba una vez más con sus hijitos, a los que había expuesto al peligro de la noche anterior, por lo que aprendió que jamás debe abandonarlos, si no es por un mandato Supremo; además, aprendió aceptarse a ella misma, tal como era, una PÁJARA NEGRA, como Dios se lo había destinado.
AUTOR: Mario Villegas Cortázar.
Así, como la respectiva versión en Lengua Náhuatl:
YAYAUIK SIUATOTOTL
Eliyaya se yayauik siuatototl tlen itstoya kampa se yejyektsij kuatitlamitl. Kuali mochantijtoya ipan se kuauitl itsompa. Ni yayauik siuatototl mojmostla kuikayaya, ika iknalok, tlajkotona uan ika tiotlak pampa tlauel yolpakiyaya.
Uan axkipia ipampa eltoskia chenejtsij; ni yayauik siuatototl kiixnextiyaya iyolpakilis pampa yankuik tlaakaktoyaj ipilkoneuaj, yeka sankej tlamiyaya kuika, axneluejka yauiyaya kinontemolia inintlakualis: okuiltsitsij, papalotsitsij, tsopelkuatlajkayotl uan nochi tlamantli tlen kipantiyaya uan oneliyaya ikoneuaj inintlakualis.
Ni yayauik siuatototl san yolpaktoya, pampa itotouampoyouaj kikualitayayaj, kiikneliyayaj uan kitlepanitayayaj, yese ni iyolpakilis mopasolo, pampa ipan se tonali uan nojkia kampa nopa kuatitlamitl asito se ichpokatototl tlen tlauel yejyektsij eliyaya, pampa yejyektsij iijuiyo uan yejyektsij ikuikalis, yeka momachiliyaya tlauel yejyektsij itlachialis yeka nelmoueyimatiyaya uan kipinajtiyaya nopa yayauik siuatototl pampa iijuiyotlakentili eliyaya kej se youali, yeka ni yayauik siuatototl kimachili tlauel moyolkokojtoya.
Panotoya se keski tonali, kemaj ipan se yejyektsij tiotlakilis, ni yayauik siuatototl ijkatoya nechka kampa itepasol uan uejka ajkoitayaya. Kiitayaya se yejyektsij akosamalotl tlen monextijtoya ipan iluikatl, uan moijli: “Tlaj niueliskia nikasis nopa akosamalotl uan nipatlaniskia nochi kampa mouitolojtok, uelis mopatlaskia noijuiyo itlapalo, uan nojkia yejyektsij nieliskia kejnopa ichpokatototl tlen nechkokoliko”.
Axnelmoyolnojnotski, ipan nopa tlalochtli patlantejki, uan yajki, yajki uan yajki, kampa mouitolojtoya akosamalotl, yese axipa kiasito, pampa kemaj poliuito tonati nojkia pejki tlatsintlayoua uan nopa akosamalotl ayok kiixnexti yejyektsij itlapalo.
Pilteikneltsij yayauik siuatototl, ipan nopa youali ayok uelki mokuepki kampa itepasol pampa mokuapolojtoya, uan nojkia pilteikneltsij pampa axuelki kipatlak itlachialis, san kintlauelkajki ikoneuaj. Yese, ika imostlaka itstoyaya nechka kampa itepasol uan achiyok siajtoya pejki kuika, uan kuikayaya ika miak pakilistli, pampa sempa itstoya iuaya ikoneuaj tlen kintlauelkajtejtoya ipan nopa youali; yeka motlachialti uan moijli, axkemaj kinkajteuas ikoneuaj tlaj axkinotsa Toteotsij, uan nojkia kikuamachili kenijkatsaj moselis kej eliyaya, se YAYAUIK SIUATOTOTL, kej Toteotsij kimakatok itlachialis.
Tlajkuilojketl:
Tlamach. Mario Villegas Cortázar
Por ENEDINO HERNANDEZ ALONSO